光学機器の市場規模の推移 | 1985〜2024年
市場規模がどう推移したか?
縮小期(1986〜2002年)カメラの国内生産が急減し、市場は4分の1に縮んだ。光学機械器具の生産額は1986年の5,350億円が山で、2002年には1,460億円まで減った。カメラの生産量は1991年の1,790.3万台から2000年の358.3万台、2005年の15.0万台へ落ちた。
回復期(2003〜2016年)交換レンズが生産額を押し上げた。交換レンズの生産額は2005年の927.0億円から2010年の2,057.5億円へ倍増し、2016年に2,274.0億円の山をつけた。全体も2015年に2,995.3億円まで戻った。カメラは数量が年8〜9万台で横ばいのまま、生産額が2005年の473.2億円から2015年の945.6億円へ増えた。
再縮小期(2017年〜)交換レンズが減り、市場は再び縮んだ。2020年の生産額は1,672.2億円、交換レンズは867.1億円となった。2024年は全体2,125.5億円、交換レンズ1,189.3億円とやや戻った。
上場企業はどう意思決定したか?
市場が山にあった1980年代、各社はカメラ以外へ事業を広げた。ニコンは精密光学の技術を転用して半導体露光装置へ参入し、1984年に熊谷製作所を新設した。キヤノンは事業部制で事務機へ研究開発を集中し、ミノルタは1979年に普通紙複写機へ本格参入する一方、1985年にオートフォーカス一眼レフを投入して国内シェアの回復を狙った。
縮小期には、専業色の強い会社から再建と再編が進んだ。ペンタックスは1992年にコストダウンと生産拠点の海外移管で再建に着手し、2007年にHOYAのTOBを受諾した。ミノルタは2003年にコニカと経営統合した。オリンパスは2005年に部品の共通化で映像事業を黒字へ立て直した。
再縮小期には、カメラから撤退するか、他分野へ経営資源を移した。オリンパスは映像事業をJIPへ譲渡し、医療機器に集中した。キヤノンは2016年に東芝メディカルを6,655億円で買収した。ニコンは1,143人の希望退職を含む構造改革を断行し、2022年にSLM Solutions、2024年にRED.comを買収した。
光学機械器具 › カメラ | 国内市場規模・生産額・生産量
| 年 | 月 | 生産額 | 単位 | 生産量 | 単位 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1985年 | 1月〜12月 | 3,680 | 億円 | 17,040 | 千台 |
| 1986年 | 1月〜12月 | 3,750 | 億円 | 17,383 | 千台 |
| 1987年 | 1月〜12月 | 3,360 | 億円 | 16,608 | 千台 |
| 1988年 | 1月〜12月 | 3,190 | 億円 | 15,747 | 千台 |
| 1989年 | 1月〜12月 | 3,390 | 億円 | 16,961 | 千台 |
| 1990年 | 1月〜12月 | 3,470 | 億円 | 16,955 | 千台 |
| 1991年 | 1月〜12月 | 3,440 | 億円 | 17,903 | 千台 |
| 1992年 | 1月〜12月 | 2,870 | 億円 | 14,637 | 千台 |
| 1993年 | 1月〜12月 | 2,330 | 億円 | 12,546 | 千台 |
| 1994年 | 1月〜12月 | 2,020 | 億円 | 11,942 | 千台 |
| 1995年 | 1月〜12月 | 1,840 | 億円 | 11,403 | 千台 |
| 1996年 | 1月〜12月 | 1,900 | 億円 | 12,256 | 千台 |
| 1997年 | 1月〜12月 | 2,030 | 億円 | 12,275 | 千台 |
| 1998年 | 1月〜12月 | 1,640 | 億円 | 6,409 | 千台 |
| 1999年 | 1月〜12月 | 1,340 | 億円 | 5,234 | 千台 |
| 2000年 | 1月〜12月 | 1,060 | 億円 | 3,583 | 千台 |
| 2001年 | 1月〜12月 | 740 | 億円 | 1,274 | 千台 |
| 2002年 | 1月〜12月 | 630 | 億円 | 610 | 千台 |
| 2003年 | 1月〜12月 | 570 | 億円 | 409 | 千台 |
| 2004年 | 1月〜12月 | 570 | 億円 | 258 | 千台 |
| 2005年注1 | 1月〜12月 | 473.2 | 億円 | 150.5 | 千台 |
| 2006年 | 1月〜12月 | 689.4 | 億円 | 156.9 | 千台 |
| 2007年 | 1月〜12月 | 707.9 | 億円 | 122.7 | 千台 |
| 2008年 | 1月〜12月 | 781.8 | 億円 | 92 | 千台 |
| 2009年 | 1月〜12月 | 635.7 | 億円 | 70.2 | 千台 |
| 2010年 | 1月〜12月 | 743.7 | 億円 | 80.1 | 千台 |
| 2011年 | 1月〜12月 | 686.1 | 億円 | 72.4 | 千台 |
| 2012年 | 1月〜12月 | 762 | 億円 | 78.8 | 千台 |
| 2013年 | 1月〜12月 | 837.5 | 億円 | 85.8 | 千台 |
| 2014年 | 1月〜12月 | 832.2 | 億円 | 88.4 | 千台 |
| 2015年 | 1月〜12月 | 945.6 | 億円 | 93.8 | 千台 |
| 2016年 | 1月〜12月 | 881.8 | 億円 | 85.3 | 千台 |
| 2017年 | 1月〜12月 | 874 | 億円 | 82.5 | 千台 |
| 2018年 | 1月〜12月 | 978.5 | 億円 | 96.9 | 千台 |
| 2019年 | 1月〜12月 | 887.2 | 億円 | 84.2 | 千台 |
| 2020年 | 1月〜12月 | 805.1 | 億円 | 74.4 | 千台 |
| 2021年 | 1月〜12月 | 983.3 | 億円 | 81.2 | 千台 |
| 2022年 | 1月〜12月 | 977.8 | 億円 | 75.4 | 千台 |
| 2023年 | 1月〜12月 | 1,017.4 | 億円 | 77.4 | 千台 |
| 2024年 | 1月〜12月 | 936.2 | 億円 | 74.3 | 千台 |
主な企業
調査中
正式名: 光学機械器具 › カメラ(内数)
光学機械器具 › 双眼鏡 | 国内市場規模・生産額・生産量
| 年 | 月 | 生産額 | 単位 | 生産量 | 単位 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1985年 | 1月〜12月 | 110 | 億円 | 1,576 | 千個 |
| 1986年 | 1月〜12月 | 110 | 億円 | 1,600 | 千個 |
| 1987年 | 1月〜12月 | 81 | 億円 | 1,551 | 千個 |
| 1988年 | 1月〜12月 | 87 | 億円 | 1,567 | 千個 |
| 1989年 | 1月〜12月 | 130 | 億円 | 2,181 | 千個 |
| 1990年 | 1月〜12月 | 140 | 億円 | 2,290 | 千個 |
| 1991年 | 1月〜12月 | 160 | 億円 | 2,679 | 千個 |
| 1992年 | 1月〜12月 | 140 | 億円 | 2,530 | 千個 |
| 1993年 | 1月〜12月 | 160 | 億円 | 2,895 | 千個 |
| 1994年 | 1月〜12月 | 130 | 億円 | 2,471 | 千個 |
| 1995年 | 1月〜12月 | 110 | 億円 | 2,178 | 千個 |
| 1996年 | 1月〜12月 | 100 | 億円 | 2,023 | 千個 |
| 1997年 | 1月〜12月 | 100 | 億円 | 1,795 | 千個 |
| 1998年 | 1月〜12月 | 100 | 億円 | 1,579 | 千個 |
| 1999年 | 1月〜12月 | 73 | 億円 | 1,299 | 千個 |
| 2000年 | 1月〜12月 | 71 | 億円 | 1,288 | 千個 |
| 2001年 | 1月〜12月 | 58 | 億円 | 1,026 | 千個 |
| 2002年 | 1月〜12月 | 44 | 億円 | 468 | 千個 |
| 2003年 | 1月〜12月 | 44 | 億円 | 348 | 千個 |
| 2004年 | 1月〜12月 | 33 | 億円 | 271 | 千個 |
| 2005年注1 | 1月〜12月 | 33.4 | 億円 | 225.3 | 千個 |
| 2006年 | 1月〜12月 | 26.6 | 億円 | 162.9 | 千個 |
| 2007年 | 1月〜12月 | 28.6 | 億円 | 170.4 | 千個 |
| 2008年 | 1月〜12月 | 27 | 億円 | 160.1 | 千個 |
| 2009年 | 1月〜12月 | 19.9 | 億円 | 123.1 | 千個 |
| 2010年 | 1月〜12月 | 15.5 | 億円 | 99.1 | 千個 |
主な企業
調査中
正式名: 光学機械器具 › 双眼鏡(内数)
光学機械器具 › 顕微鏡 | 国内市場規模・生産額・生産量
| 年 | 月 | 生産額 | 単位 | 生産量 | 単位 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1985年 | 1月〜12月 | 110 | 億円 | 280 | 千個 |
| 1986年 | 1月〜12月 | 89 | 億円 | 239 | 千個 |
| 1987年 | 1月〜12月 | 74 | 億円 | 188 | 千個 |
| 1988年 | 1月〜12月 | 100 | 億円 | 188 | 千個 |
| 1989年 | 1月〜12月 | 110 | 億円 | 204 | 千個 |
| 1990年 | 1月〜12月 | 110 | 億円 | 221 | 千個 |
| 1991年 | 1月〜12月 | 120 | 億円 | 209 | 千個 |
| 1992年 | 1月〜12月 | 98 | 億円 | 174 | 千個 |
| 1993年 | 1月〜12月 | 95 | 億円 | 183 | 千個 |
| 1994年 | 1月〜12月 | 94 | 億円 | 184 | 千個 |
| 1995年 | 1月〜12月 | 100 | 億円 | 195 | 千個 |
| 1996年 | 1月〜12月 | 110 | 億円 | 198 | 千個 |
| 1997年 | 1月〜12月 | 100 | 億円 | 223 | 千個 |
| 1998年 | 1月〜12月 | 92 | 億円 | 198 | 千個 |
| 1999年 | 1月〜12月 | 100 | 億円 | 178 | 千個 |
| 2000年 | 1月〜12月 | 120 | 億円 | 201 | 千個 |
| 2001年 | 1月〜12月 | 96 | 億円 | 147 | 千個 |
| 2002年 | 1月〜12月 | 73 | 億円 | 115 | 千個 |
| 2003年 | 1月〜12月 | 92 | 億円 | 138 | 千個 |
| 2004年 | 1月〜12月 | 120 | 億円 | 173 | 千個 |
| 2005年注1 | 1月〜12月 | 96.5 | 億円 | 139 | 千個 |
| 2006年 | 1月〜12月 | 87.6 | 億円 | 156.7 | 千個 |
| 2007年 | 1月〜12月 | 76.8 | 億円 | 151.5 | 千個 |
| 2008年 | 1月〜12月 | 78.6 | 億円 | 150.7 | 千個 |
| 2009年 | 1月〜12月 | 60.5 | 億円 | 109.3 | 千個 |
| 2010年 | 1月〜12月 | 73.3 | 億円 | 149.5 | 千個 |
主な企業
調査中
正式名: 光学機械器具 › 顕微鏡(内数)
光学機械器具 › カメラ用交換レンズ | 国内市場規模・生産額・生産量
| 年 | 月 | 生産額 | 単位 | 生産量 | 単位 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1985年 | 1月〜12月 | 930 | 億円 | 5,554 | 千個 |
| 1986年 | 1月〜12月 | 1,110 | 億円 | 6,044 | 千個 |
| 1987年 | 1月〜12月 | 880 | 億円 | 5,148 | 千個 |
| 1988年 | 1月〜12月 | 860 | 億円 | 4,732 | 千個 |
| 1989年 | 1月〜12月 | 830 | 億円 | 4,586 | 千個 |
| 1990年 | 1月〜12月 | 990 | 億円 | 5,655 | 千個 |
| 1991年 | 1月〜12月 | 1,140 | 億円 | 6,453 | 千個 |
| 1992年 | 1月〜12月 | 890 | 億円 | 4,798 | 千個 |
| 1993年 | 1月〜12月 | 640 | 億円 | 3,912 | 千個 |
| 1994年 | 1月〜12月 | 730 | 億円 | 4,499 | 千個 |
| 1995年 | 1月〜12月 | 660 | 億円 | 4,493 | 千個 |
| 1996年 | 1月〜12月 | 820 | 億円 | 5,318 | 千個 |
| 1997年 | 1月〜12月 | 930 | 億円 | 5,829 | 千個 |
| 1998年 | 1月〜12月 | 970 | 億円 | 6,231 | 千個 |
| 1999年 | 1月〜12月 | 950 | 億円 | 5,850 | 千個 |
| 2000年 | 1月〜12月 | 930 | 億円 | 5,272 | 千個 |
| 2001年 | 1月〜12月 | 760 | 億円 | 4,031 | 千個 |
| 2002年 | 1月〜12月 | 650 | 億円 | 3,605 | 千個 |
| 2003年 | 1月〜12月 | 680 | 億円 | 3,388 | 千個 |
| 2004年 | 1月〜12月 | 840 | 億円 | 3,997 | 千個 |
| 2005年注1 | 1月〜12月 | 927 | 億円 | 2,866.7 | 千個 |
| 2006年 | 1月〜12月 | 1,256.8 | 億円 | 3,577.4 | 千個 |
| 2007年 | 1月〜12月 | 1,600.1 | 億円 | 4,439.3 | 千個 |
| 2008年 | 1月〜12月 | 1,957.3 | 億円 | 5,161.3 | 千個 |
| 2009年 | 1月〜12月 | 1,586.7 | 億円 | 3,839.1 | 千個 |
| 2010年 | 1月〜12月 | 2,057.5 | 億円 | 4,556.6 | 千個 |
| 2011年 | 1月〜12月 | 2,199.9 | 億円 | 5,694.1 | 千個 |
| 2012年 | 1月〜12月 | 2,105.2 | 億円 | 5,227.1 | 千個 |
| 2013年 | 1月〜12月 | 2,188.4 | 億円 | 4,132.8 | 千個 |
| 2014年 | 1月〜12月 | 1,942.6 | 億円 | 3,538.4 | 千個 |
| 2015年 | 1月〜12月 | 2,049.6 | 億円 | 3,415.5 | 千個 |
| 2016年 | 1月〜12月 | 2,274 | 億円 | 3,338.7 | 千個 |
| 2017年 | 1月〜12月 | 1,535.8 | 億円 | 2,771 | 千個 |
| 2018年 | 1月〜12月 | 1,664 | 億円 | 2,867 | 千個 |
| 2019年 | 1月〜12月 | 1,284.3 | 億円 | 2,222.8 | 千個 |
| 2020年 | 1月〜12月 | 867.1 | 億円 | 1,649.5 | 千個 |
| 2021年 | 1月〜12月 | 1,088.2 | 億円 | 1,859.4 | 千個 |
| 2022年 | 1月〜12月 | 1,301.6 | 億円 | 1,858 | 千個 |
| 2023年 | 1月〜12月 | 1,172.2 | 億円 | 1,584 | 千個 |
| 2024年 | 1月〜12月 | 1,189.3 | 億円 | 1,750.3 | 千個 |
正式名: 光学機械器具 › カメラ用交換レンズ(内数)
光学機械器具 | 国内市場規模・生産額
| 年 | 月 | 生産額 | 単位 | 生産量 | 単位 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1985年 | 1月〜12月 | 5,200 | 億円 | n/a | n/a |
| 1986年 | 1月〜12月 | 5,350 | 億円 | n/a | n/a |
| 1987年 | 1月〜12月 | 4,620 | 億円 | n/a | n/a |
| 1988年 | 1月〜12月 | 4,450 | 億円 | n/a | n/a |
| 1989年 | 1月〜12月 | 4,630 | 億円 | n/a | n/a |
| 1990年 | 1月〜12月 | 4,890 | 億円 | n/a | n/a |
| 1991年 | 1月〜12月 | 5,010 | 億円 | n/a | n/a |
| 1992年 | 1月〜12月 | 4,150 | 億円 | n/a | n/a |
| 1993年 | 1月〜12月 | 3,370 | 億円 | n/a | n/a |
| 1994年 | 1月〜12月 | 3,100 | 億円 | n/a | n/a |
| 1995年 | 1月〜12月 | 2,810 | 億円 | n/a | n/a |
| 1996年 | 1月〜12月 | 3,020 | 億円 | n/a | n/a |
| 1997年 | 1月〜12月 | 3,270 | 億円 | n/a | n/a |
| 1998年 | 1月〜12月 | 2,900 | 億円 | n/a | n/a |
| 1999年 | 1月〜12月 | 2,560 | 億円 | n/a | n/a |
| 2000年 | 1月〜12月 | 2,270 | 億円 | n/a | n/a |
| 2001年 | 1月〜12月 | 1,740 | 億円 | n/a | n/a |
| 2002年 | 1月〜12月 | 1,460 | 億円 | n/a | n/a |
| 2003年 | 1月〜12月 | 1,460 | 億円 | n/a | n/a |
| 2004年 | 1月〜12月 | 1,640 | 億円 | n/a | n/a |
| 2005年注1 | 1月〜12月 | 1,608.4 | 億円 | n/a | n/a |
| 2006年 | 1月〜12月 | 2,162.8 | 億円 | n/a | n/a |
| 2007年 | 1月〜12月 | 2,551.7 | 億円 | n/a | n/a |
| 2008年 | 1月〜12月 | 3,020.2 | 億円 | n/a | n/a |
| 2009年 | 1月〜12月 | 2,382.8 | 億円 | n/a | n/a |
| 2010年 | 1月〜12月 | 2,953.9 | 億円 | n/a | n/a |
| 2011年 | 1月〜12月 | 3,044.7 | 億円 | n/a | n/a |
| 2012年 | 1月〜12月 | 3,008.9 | 億円 | n/a | n/a |
| 2013年 | 1月〜12月 | 3,025.9 | 億円 | n/a | n/a |
| 2014年 | 1月〜12月 | 2,774.7 | 億円 | n/a | n/a |
| 2015年 | 1月〜12月 | 2,995.3 | 億円 | n/a | n/a |
| 2016年 | 1月〜12月 | 3,155.8 | 億円 | n/a | n/a |
| 2017年 | 1月〜12月 | 2,409.8 | 億円 | n/a | n/a |
| 2018年 | 1月〜12月 | 2,642.6 | 億円 | n/a | n/a |
| 2019年 | 1月〜12月 | 2,171.4 | 億円 | n/a | n/a |
| 2020年 | 1月〜12月 | 1,672.2 | 億円 | n/a | n/a |
| 2021年 | 1月〜12月 | 2,071.4 | 億円 | n/a | n/a |
| 2022年 | 1月〜12月 | 2,279.4 | 億円 | n/a | n/a |
| 2023年 | 1月〜12月 | 2,189.6 | 億円 | n/a | n/a |
| 2024年 | 1月〜12月 | 2,125.5 | 億円 | n/a | n/a |
主な企業
調査中
注釈
- 注12005 年から経済産業省「生産動態統計」に切り替え(2004 年までは総務省統計局「日本の長期統計系列」表 08-09-h)。定義・範囲の違いで前後が段差になることがある
- 光学機械器具 › 双眼鏡: プリズム式。
出典
| 期間 | 統計 | 表・資料 |
|---|---|---|
| 1985〜2004 年 | 総務省統計局「日本の長期統計系列」 | 表 08-09-h「主要品目の生産量及び生産額 - 精密機械,武器,鍛工品及び鋳物の生産量及び生産額(昭和60年~平成16年)」 |
| 2005〜2024 年 | 経済産業省「生産動態統計」 | 年報・時系列表(品目ごとの対応は注釈) |
| 考察 | 経済産業省「生産動態統計」・総務省統計局「日本の長期統計系列」(このページの数字)、各社の経営判断の各ページと有価証券報告書・雑誌記事の沿革 |