精密機械業界の市場規模の推移 | 1948〜2007年
精密機械の市場規模は、1960年の1,705億円から高度成長とともに伸び、1980年に3.4兆円、1991年に5.5兆円の山をつけた。2002年に3.5兆円まで縮み、2007年は4.3兆円。製造業全体に占める割合は1960年の1.1%から1980年代に1.6%前後へ上がり、2007年は1.3%だった。2008年の分類改定で業務用機械と時計などに分かれ、系列はここで終わる。品目では、カメラの台数が1985年の1,704万台から2024年に7.4万台へ激減し、時計の生産額も4,680億円から617億円に縮んだ。一方、計測機器の生産額は3,680億円から6,393億円へ伸びた。いまの主な担い手は、計測のキーエンス、光学のHOYAとニコン、時計のシチズン時計で、キーエンスは売上高1兆1,692億円(2026年3月期)。
市場規模 | 製造品出荷額等 億円
| 年 | 月 | 製造品出荷額等 | 単位 | 付加価値額 | 単位 | 従業者数 | 単位 | 事業所数 | 単位 |
| 1948年 | 1月〜12月 | 84 | 億円 | 45 | 億円 | 54.5 | 千人 | 1,169 | 所 |
| 1949年 | 1月〜12月 | 128 | 億円 | 58 | 億円 | 46.4 | 千人 | 1,323 | 所 |
| 1950年 | 1月〜12月 | 190 | 億円 | 77 | 億円 | 53.7 | 千人 | 1,840 | 所 |
| 1951年 | 1月〜12月 | 270 | 億円 | 104 | 億円 | 54.7 | 千人 | 1,878 | 所 |
| 1952年 | 1月〜12月 | 340 | 億円 | 140 | 億円 | 59 | 千人 | 1,974 | 所 |
| 1953年 | 1月〜12月 | 459 | 億円 | 184 | 億円 | 68.5 | 千人 | 2,081 | 所 |
| 1954年 | 1月〜12月 | 555 | 億円 | 236 | 億円 | 72.5 | 千人 | 2,331 | 所 |
| 1955年 | 1月〜12月 | 551 | 億円 | 255 | 億円 | 74.8 | 千人 | 2,312 | 所 |
| 1956年 | 1月〜12月 | 739 | 億円 | 316 | 億円 | 89.9 | 千人 | 2,601 | 所 |
| 1957年 | 1月〜12月 | 1,080 | 億円 | 472 | 億円 | 112.5 | 千人 | 3,100 | 所 |
| 1958年 | 1月〜12月 | 1,149 | 億円 | 484 | 億円 | 120.8 | 千人 | 3,163 | 所 |
| 1959年 | 1月〜12月 | 1,393 | 億円 | 597 | 億円 | 133.4 | 千人 | 3,175 | 所 |
| 1960年 | 1月〜12月 | 1,705 | 億円 | 737 | 億円 | 143.2 | 千人 | 3,554 | 所 |
| 1961年 | 1月〜12月 | 2,152 | 億円 | 893 | 億円 | 159.3 | 千人 | 3,668 | 所 |
| 1962年 | 1月〜12月 | 2,559 | 億円 | 1,052 | 億円 | 167.5 | 千人 | 3,789 | 所 |
| 1963年 | 1月〜12月 | 3,140 | 億円 | 1,375 | 億円 | 187.1 | 千人 | 6,824 | 所 |
| 1964年 | 1月〜12月 | 3,447 | 億円 | 1,511 | 億円 | 187.7 | 千人 | 6,842 | 所 |
| 1965年 | 1月〜12月 | 3,827 | 億円 | 1,601 | 億円 | 193.3 | 千人 | 6,868 | 所 |
| 1966年 | 1月〜12月 | 4,429 | 億円 | 1,973 | 億円 | 200.6 | 千人 | 7,870 | 所 |
| 1967年 | 1月〜12月 | 5,249 | 億円 | 2,369 | 億円 | 207.7 | 千人 | 7,998 | 所 |
| 1968年 | 1月〜12月 | 6,270 | 億円 | 2,775 | 億円 | 214.8 | 千人 | 8,146 | 所 |
| 1969年 | 1月〜12月 | 7,608 | 億円 | 3,391 | 億円 | 228.5 | 千人 | 8,883 | 所 |
| 1970年 | 1月〜12月 | 8,917 | 億円 | 3,882 | 億円 | 240.7 | 千人 | 9,297 | 所 |
| 1971年 | 1月〜12月 | 10,166 | 億円 | 4,506 | 億円 | 242.2 | 千人 | 9,322 | 所 |
| 1972年 | 1月〜12月 | 11,076 | 億円 | 4,815 | 億円 | 249.8 | 千人 | 10,261 | 所 |
| 1973年 | 1月〜12月 | 14,200 | 億円 | 6,165 | 億円 | 260.8 | 千人 | 10,412 | 所 |
| 1974年 | 1月〜12月 | 18,208 | 億円 | 8,205 | 億円 | 256.3 | 千人 | 10,567 | 所 |
| 1975年 | 1月〜12月 | 17,291 | 億円 | 7,770 | 億円 | 239.1 | 千人 | 11,219 | 所 |
| 1976年 | 1月〜12月 | 19,980 | 億円 | 8,703 | 億円 | 247.5 | 千人 | 11,355 | 所 |
| 1977年 | 1月〜12月 | 23,643 | 億円 | 10,144 | 億円 | 242.8 | 千人 | 7,402 | 所 |
| 1978年 | 1月〜12月 | 26,842 | 億円 | 11,117 | 億円 | 247.9 | 千人 | 7,863 | 所 |
| 1979年 | 1月〜12月 | 29,171 | 億円 | 11,686 | 億円 | 251.6 | 千人 | 7,811 | 所 |
| 1980年 | 1月〜12月 | 34,195 | 億円 | 13,687 | 億円 | 266.1 | 千人 | 7,969 | 所 |
| 1981年 | 1月〜12月 | 38,022 | 億円 | 14,853 | 億円 | 279 | 千人 | 8,314 | 所 |
| 1982年 | 1月〜12月 | 36,045 | 億円 | 14,635 | 億円 | 261.4 | 千人 | 7,791 | 所 |
| 1983年 | 1月〜12月 | 37,732 | 億円 | 15,914 | 億円 | 265.4 | 千人 | 8,074 | 所 |
| 1984年 | 1月〜12月 | 39,856 | 億円 | 16,492 | 億円 | 259.3 | 千人 | 7,689 | 所 |
| 1985年注1 | 1月〜12月 | 43,810 | 億円 | 18,340 | 億円 | 262 | 千人 | 7,905 | 所 |
| 1986年 | 1月〜12月 | 42,260 | 億円 | 17,640 | 億円 | 259 | 千人 | 7,603 | 所 |
| 1987年 | 1月〜12月 | 40,590 | 億円 | 16,310 | 億円 | 247 | 千人 | 7,159 | 所 |
| 1988年 | 1月〜12月 | 43,000 | 億円 | 17,770 | 億円 | 246 | 千人 | 7,353 | 所 |
| 1989年 | 1月〜12月 | 46,820 | 億円 | 19,140 | 億円 | 243 | 千人 | 6,985 | 所 |
| 1990年 | 1月〜12月 | 51,320 | 億円 | 20,210 | 億円 | 251 | 千人 | 7,193 | 所 |
| 1991年 | 1月〜12月 | 55,100 | 億円 | 21,070 | 億円 | 254 | 千人 | 7,108 | 所 |
| 1992年 | 1月〜12月 | 50,510 | 億円 | 19,380 | 億円 | 236 | 千人 | 6,612 | 所 |
| 1993年 | 1月〜12月 | 44,880 | 億円 | 17,750 | 億円 | 217 | 千人 | 6,488 | 所 |
| 1994年 | 1月〜12月 | 42,220 | 億円 | 16,640 | 億円 | 207 | 千人 | 5,959 | 所 |
| 1995年 | 1月〜12月 | 41,070 | 億円 | 16,730 | 億円 | 198 | 千人 | 5,923 | 所 |
| 1996年 | 1月〜12月 | 40,890 | 億円 | 17,380 | 億円 | 188 | 千人 | 5,686 | 所 |
| 1997年 | 1月〜12月 | 45,030 | 億円 | 18,610 | 億円 | 191 | 千人 | 5,618 | 所 |
| 1998年 | 1月〜12月 | 45,880 | 億円 | 18,590 | 億円 | 192 | 千人 | 5,993 | 所 |
| 1999年 | 1月〜12月 | 41,690 | 億円 | 17,510 | 億円 | 178 | 千人 | 5,469 | 所 |
| 2000年 | 1月〜12月 | 40,710 | 億円 | 17,700 | 億円 | 172 | 千人 | 5,481 | 所 |
| 2001年 | 1月〜12月 | 40,000 | 億円 | 17,420 | 億円 | 165 | 千人 | 5,037 | 所 |
| 2002年注2 | 1月〜12月 | 35,500 | 億円 | 15,450 | 億円 | 155 | 千人 | 4,622 | 所 |
| 2003年 | 1月〜12月 | 35,880 | 億円 | 15,580 | 億円 | 154 | 千人 | 4,707 | 所 |
| 2004年 | 1月〜12月 | 39,759 | 億円 | 17,239 | 億円 | 154.3 | 千人 | 4,381 | 所 |
| 2005年 | 1月〜12月 | 37,847 | 億円 | 16,550 | 億円 | 151.2 | 千人 | 4,462 | 所 |
| 2006年 | 1月〜12月 | 40,731 | 億円 | 18,142 | 億円 | 154.6 | 千人 | 4,128 | 所 |
| 2007年 | 1月〜12月 | 42,741 | 億円 | 18,236 | 億円 | 160.5 | 千人 | 4,254 | 所 |
主な企業 直近の売上高(連結)と、そのうち日本の売上
- キーエンス 1.17兆円 日本 3,901億円(33.4%) 2026/3 期・6861
- HOYA 9,477億円 日本 1,931億円(20.4%) 2026/3 期・7741
- ニコン 6,771億円 日本 1,003億円(14.8%) 2026/3 期・7731
- 横河電機 6,048億円 日本 1,612億円(26.7%) 2026/3 期・6841
- 島津製作所 5,607億円 日本 2,426億円(43.3%) 2026/3 期・7701
- シスメックス 5,000億円 日本 586億円(11.7%) 2026/3 期・6869
- シチズン時計 3,468億円 日本 798億円(20.3%) 2026/3 期・7762
- セイコーグループ 3,356億円 日本 1,771億円(52.8%) 2026/3 期・8050
日本の売上は、有価証券報告書の地域別の売上の「日本」(最新の期)。会社によって顧客の所在地で分けるものと、拠点の所在地で分けるもの(日本からの輸出を含む)がある。( )は地域の合計に占める割合。
注釈
- 市場規模=国内の精密機械器具の工場が 1 年間(1〜12 月)に出荷した製品の金額の合計。国の工業統計で「製造品出荷額等」と呼ぶ数字
- 輸出した分は入り、輸入品は入らない
- 事業所数・従業者数は、その年の 12 月末の数
- 令和 2 年(2020 年)までは従業者 4 人以上の事業所、令和 3 年(2021 年)からは全事業所(個人経営を除く。表の ※)の値
- 年は実績の暦年。平成 29 年(2017 年)以降の調査は、前年 1〜12 月の実績を集計している
- 注11985 年: 昭和 60 年から事業所の範囲が従業者 4 人以上にそろい、「飲料・たばこ・飼料」が食料品から分かれた
- 注22002 年: 産業分類の改訂により、平成 14 年以降は 13 年以前と接続しない(電気機械から情報通信機械・電子部品が分かれた)
- 注32008 年: 平成 20 年から業務用機械器具(一般機械のページの合計に含む)と、その他の製造業(時計)に分かれたため、平成 19 年で終わる
- 注42021 年: 令和 3 年から経済構造実態調査(全事業所・個人経営を除く)。従業者 4 人以上の値は無く、令和 2 年で比べると製造業計で約 0.5% 大きい
出典
- 単位: 金額は億円、従業者数は千人にそろえた(原表は 1984 年以前が億円・人、1985 年以降が 10 億円・千人)
原表の注記 表 8-6。このページの数字に掛かるものだけ