窯業・土石業界の市場規模の推移 | 1948〜2024年
窯業・土石の市場規模は、1960年の0.5兆円から高度成長とともに膨らみ、1974年に4.9兆円、1991年に11.1兆円の山を付けた。その後縮み、リーマン・ショックの2009年に6.8兆円へ落ちたのち持ち直して、2024年は8.7兆円。製造業全体に占める割合は1948年の4.3%から下がり、2024年は2.3%。柱はセメントで、生産量は1985年の7,285万トンから1996年の9,449万トンを山に、2024年は4,203万トンと半分以下に減った。板ガラスも販売額が2,530億円から612億円へ4分の1に縮んだ一方、合わせガラスは生産量が880万㎡から1,627万㎡へ1.8倍に増えた。いまの主な担い手は、AGC・太平洋セメント・日本板硝子・TOTOで、ガラス・セメント・衛生陶器の各分野の大手が名を連ねる。
市場規模 | 製造品出荷額等 億円
| 年 | 月 | 製造品出荷額等 | 単位 | 付加価値額 | 単位 | 従業者数 | 単位 | 事業所数 | 単位 |
| 1948年 | 1月〜12月 | 357 | 億円 | 165 | 億円 | 173.7 | 千人 | 5,305 | 所 |
| 1949年 | 1月〜12月 | 574 | 億円 | 245 | 億円 | 161.3 | 千人 | 5,755 | 所 |
| 1950年 | 1月〜12月 | 798 | 億円 | 339 | 億円 | 204.6 | 千人 | 10,297 | 所 |
| 1951年 | 1月〜12月 | 1,426 | 億円 | 591 | 億円 | 228.2 | 千人 | 10,875 | 所 |
| 1952年 | 1月〜12月 | 1,662 | 億円 | 709 | 億円 | 228.8 | 千人 | 11,050 | 所 |
| 1953年 | 1月〜12月 | 2,019 | 億円 | 954 | 億円 | 246.7 | 千人 | 11,175 | 所 |
| 1954年 | 1月〜12月 | 2,220 | 億円 | 1,118 | 億円 | 251.3 | 千人 | 11,639 | 所 |
| 1955年 | 1月〜12月 | 2,246 | 億円 | 1,153 | 億円 | 260.4 | 千人 | 11,630 | 所 |
| 1956年 | 1月〜12月 | 2,831 | 億円 | 1,383 | 億円 | 290 | 千人 | 11,970 | 所 |
| 1957年 | 1月〜12月 | 3,437 | 億円 | 1,534 | 億円 | 317 | 千人 | 12,874 | 所 |
| 1958年 | 1月〜12月 | 3,374 | 億円 | 1,416 | 億円 | 315.5 | 千人 | 12,534 | 所 |
| 1959年 | 1月〜12月 | 4,004 | 億円 | 1,685 | 億円 | 342.7 | 千人 | 12,552 | 所 |
| 1960年 | 1月〜12月 | 5,269 | 億円 | 2,271 | 億円 | 383 | 千人 | 13,459 | 所 |
| 1961年 | 1月〜12月 | 6,406 | 億円 | 2,770 | 億円 | 406.3 | 千人 | 13,538 | 所 |
| 1962年 | 1月〜12月 | 7,272 | 億円 | 3,221 | 億円 | 416.2 | 千人 | 13,818 | 所 |
| 1963年 | 1月〜12月 | 8,537 | 億円 | 3,872 | 億円 | 470.5 | 千人 | 26,946 | 所 |
| 1964年 | 1月〜12月 | 9,771 | 億円 | 4,421 | 億円 | 480.7 | 千人 | 26,301 | 所 |
| 1965年 | 1月〜12月 | 10,327 | 億円 | 4,590 | 億円 | 495.3 | 千人 | 26,636 | 所 |
| 1966年 | 1月〜12月 | 12,222 | 億円 | 5,464 | 億円 | 514.5 | 千人 | 28,080 | 所 |
| 1967年 | 1月〜12月 | 14,927 | 億円 | 6,849 | 億円 | 530 | 千人 | 28,286 | 所 |
| 1968年 | 1月〜12月 | 17,818 | 億円 | 8,343 | 億円 | 542.9 | 千人 | 28,486 | 所 |
| 1969年 | 1月〜12月 | 21,064 | 億円 | 10,013 | 億円 | 562.9 | 千人 | 29,924 | 所 |
| 1970年 | 1月〜12月 | 24,697 | 億円 | 11,694 | 億円 | 572.2 | 千人 | 30,069 | 所 |
| 1971年 | 1月〜12月 | 27,096 | 億円 | 12,673 | 億円 | 567.3 | 千人 | 29,768 | 所 |
| 1972年 | 1月〜12月 | 31,252 | 億円 | 14,559 | 億円 | 582.6 | 千人 | 32,149 | 所 |
| 1973年 | 1月〜12月 | 40,115 | 億円 | 19,235 | 億円 | 585.3 | 千人 | 32,162 | 所 |
| 1974年 | 1月〜12月 | 48,814 | 億円 | 23,104 | 億円 | 572.4 | 千人 | 32,113 | 所 |
| 1975年 | 1月〜12月 | 48,015 | 億円 | 21,290 | 億円 | 557.5 | 千人 | 33,530 | 所 |
| 1976年 | 1月〜12月 | 53,027 | 億円 | 23,879 | 億円 | 542.5 | 千人 | 33,186 | 所 |
| 1977年 | 1月〜12月 | 57,171 | 億円 | 25,667 | 億円 | 507 | 千人 | 22,249 | 所 |
| 1978年 | 1月〜12月 | 64,516 | 億円 | 29,363 | 億円 | 508.4 | 千人 | 22,486 | 所 |
| 1979年 | 1月〜12月 | 71,734 | 億円 | 32,445 | 億円 | 506.9 | 千人 | 22,477 | 所 |
| 1980年 | 1月〜12月 | 83,042 | 億円 | 35,350 | 億円 | 505.6 | 千人 | 22,494 | 所 |
| 1981年 | 1月〜12月 | 86,331 | 億円 | 36,735 | 億円 | 507.1 | 千人 | 22,281 | 所 |
| 1982年 | 1月〜12月 | 85,654 | 億円 | 36,470 | 億円 | 492.2 | 千人 | 21,853 | 所 |
| 1983年 | 1月〜12月 | 86,244 | 億円 | 37,662 | 億円 | 482.8 | 千人 | 22,074 | 所 |
| 1984年 | 1月〜12月 | 88,058 | 億円 | 38,975 | 億円 | 473.3 | 千人 | 21,225 | 所 |
| 1985年注1 | 1月〜12月 | 87,720 | 億円 | 39,360 | 億円 | 465 | 千人 | 21,191 | 所 |
| 1986年 | 1月〜12月 | 87,360 | 億円 | 39,930 | 億円 | 460 | 千人 | 21,024 | 所 |
| 1987年 | 1月〜12月 | 88,780 | 億円 | 42,700 | 億円 | 453 | 千人 | 20,473 | 所 |
| 1988年 | 1月〜12月 | 96,020 | 億円 | 47,110 | 億円 | 455 | 千人 | 20,846 | 所 |
| 1989年 | 1月〜12月 | 101,210 | 億円 | 49,220 | 億円 | 456 | 千人 | 20,467 | 所 |
| 1990年 | 1月〜12月 | 107,240 | 億円 | 50,930 | 億円 | 459 | 千人 | 20,753 | 所 |
| 1991年 | 1月〜12月 | 110,790 | 億円 | 52,670 | 億円 | 459 | 千人 | 20,676 | 所 |
| 1992年 | 1月〜12月 | 108,040 | 億円 | 51,590 | 億円 | 454 | 千人 | 20,225 | 所 |
| 1993年 | 1月〜12月 | 102,680 | 億円 | 49,590 | 億円 | 445 | 千人 | 20,165 | 所 |
| 1994年 | 1月〜12月 | 103,610 | 億円 | 50,520 | 億円 | 434 | 千人 | 19,391 | 所 |
| 1995年 | 1月〜12月 | 101,690 | 億円 | 49,650 | 億円 | 429 | 千人 | 19,419 | 所 |
| 1996年 | 1月〜12月 | 102,570 | 億円 | 50,050 | 億円 | 418 | 千人 | 18,851 | 所 |
| 1997年 | 1月〜12月 | 102,210 | 億円 | 49,640 | 億円 | 408 | 千人 | 18,314 | 所 |
| 1998年 | 1月〜12月 | 94,070 | 億円 | 44,860 | 億円 | 396 | 千人 | 18,792 | 所 |
| 1999年 | 1月〜12月 | 88,180 | 億円 | 41,870 | 億円 | 373 | 千人 | 17,704 | 所 |
| 2000年 | 1月〜12月 | 88,600 | 億円 | 42,960 | 億円 | 364 | 千人 | 17,388 | 所 |
| 2001年 | 1月〜12月 | 83,970 | 億円 | 41,050 | 億円 | 348 | 千人 | 16,420 | 所 |
| 2002年注2 | 1月〜12月 | 76,780 | 億円 | 37,790 | 億円 | 322 | 千人 | 15,285 | 所 |
| 2003年 | 1月〜12月 | 74,150 | 億円 | 37,320 | 億円 | 311 | 千人 | 15,151 | 所 |
| 2004年 | 1月〜12月 | 74,465 | 億円 | 37,268 | 億円 | 298.1 | 千人 | 14,050 | 所 |
| 2005年 | 1月〜12月 | 74,801 | 億円 | 36,923 | 億円 | 293 | 千人 | 14,013 | 所 |
| 2006年 | 1月〜12月 | 77,569 | 億円 | 38,470 | 億円 | 289 | 千人 | 13,150 | 所 |
| 2007年 | 1月〜12月 | 84,923 | 億円 | 38,953 | 億円 | 293.8 | 千人 | 12,897 | 所 |
| 2008年注3 | 1月〜12月 | 81,747 | 億円 | 35,650 | 億円 | 280.3 | 千人 | 12,864 | 所 |
| 2009年 | 1月〜12月 | 67,667 | 億円 | 27,196 | 億円 | 255.2 | 千人 | 11,656 | 所 |
| 2010年 | 1月〜12月 | 71,013 | 億円 | 31,003 | 億円 | 249.4 | 千人 | 11,055 | 所 |
| 2011年 | 1月〜12月 | 72,527 | 億円 | 31,794 | 億円 | 245.1 | 千人 | 11,239 | 所 |
| 2012年 | 1月〜12月 | 68,311 | 億円 | 27,793 | 億円 | 242 | 千人 | 10,571 | 所 |
| 2013年 | 1月〜12月 | 70,563 | 億円 | 28,874 | 億円 | 240.2 | 千人 | 10,213 | 所 |
| 2014年 | 1月〜12月 | 73,322 | 億円 | 29,354 | 億円 | 237.7 | 千人 | 9,974 | 所 |
| 2015年 | 1月〜12月 | 74,741 | 億円 | 31,058 | 億円 | 242.8 | 千人 | 10,627 | 所 |
| 2016年 | 1月〜12月 | 71,373 | 億円 | 29,707 | 億円 | 236 | 千人 | 9,514 | 所 |
| 2017年 | 1月〜12月 | 75,331 | 億円 | 31,776 | 億円 | 239.9 | 千人 | 9,343 | 所 |
| 2018年 | 1月〜12月 | 78,157 | 億円 | 32,592 | 億円 | 240 | 千人 | 9,197 | 所 |
| 2019年 | 1月〜12月 | 76,535 | 億円 | 31,639 | 億円 | 237.6 | 千人 | 9,024 | 所 |
| 2020年 | 1月〜12月 | 75,581 | 億円 | 32,612 | 億円 | 232.7 | 千人 | 9,058 | 所 |
| 2021年※注4 | 1月〜12月 | 80,633 | 億円 | 33,968 | 億円 | 243.5 | 千人 | 10,871 | 所 |
| 2022年※ | 1月〜12月 | 84,171 | 億円 | 34,084 | 億円 | 242.2 | 千人 | 10,873 | 所 |
| 2023年※ | 1月〜12月 | 85,311 | 億円 | 34,209 | 億円 | 239.7 | 千人 | 10,792 | 所 |
| 2024年※ | 1月〜12月 | 87,434 | 億円 | 36,031 | 億円 | 235.6 | 千人 | 10,497 | 所 |
主な企業 直近の売上高(連結)と、そのうち日本の売上
- AGC 2.06兆円 日本 6,521億円(31.7%) 2025/12 期・5201
- 太平洋セメント 8,984億円 日本 5,437億円(60.5%) 2026/3 期・5233
- 日本板硝子 8,795億円 日本 1,482億円(16.9%) 2026/3 期・5202
- TOTO 7,374億円 日本 4,804億円(65.1%) 2026/3 期・5332
- 日本ガイシ 6,701億円 日本 1,458億円(21.8%) 2026/3 期・5333
- 東海カーボン 3,230億円 日本 705億円(21.8%) 2025/12 期・5301
- 日本電気硝子 3,114億円 日本 421億円(13.5%) 2025/12 期・5214
- 住友大阪セメント 2,237億円 日本 開示なし 2026/3 期・5232
日本の売上は、有価証券報告書の地域別の売上の「日本」(最新の期)。会社によって顧客の所在地で分けるものと、拠点の所在地で分けるもの(日本からの輸出を含む)がある。( )は地域の合計に占める割合。
注釈
- 市場規模=国内の窯業・土石製品の工場が 1 年間(1〜12 月)に出荷した製品の金額の合計。国の工業統計で「製造品出荷額等」と呼ぶ数字
- 輸出した分は入り、輸入品は入らない
- 事業所数・従業者数は、その年の 12 月末の数
- 令和 2 年(2020 年)までは従業者 4 人以上の事業所、令和 3 年(2021 年)からは全事業所(個人経営を除く。表の ※)の値
- 年は実績の暦年。平成 29 年(2017 年)以降の調査は、前年 1〜12 月の実績を集計している
- 注11985 年: 昭和 60 年から事業所の範囲が従業者 4 人以上にそろい、「飲料・たばこ・飼料」が食料品から分かれた
- 注22002 年: 産業分類の改訂により、平成 14 年以降は 13 年以前と接続しない(電気機械から情報通信機械・電子部品が分かれた)
- 注32008 年: 産業分類の改定(平成 19 年 11 月)で番号が変わったが、業種の範囲はほぼそのまま
- 注42021 年: 令和 3 年から経済構造実態調査(全事業所・個人経営を除く)。従業者 4 人以上の値は無く、令和 2 年で比べると製造業計で約 0.5% 大きい
出典
- 単位: 金額は億円、従業者数は千人にそろえた(原表は 1984 年以前が億円・人、1985 年以降が 10 億円・千人)
原表の注記 表 8-6。このページの数字に掛かるものだけ