飲料・たばこ業界の市場規模の推移 | 1985〜2024年
飲料・たばこ・飼料の市場規模は、食料品から分かれた1985年の8.6兆円から伸び、1998年に11.0兆円の山を付けた。2000年代に縮んで2020年に9.3兆円となり、2024年は10.8兆円まで戻した。製造業全体に占める割合は1985年の3.2%から2.8%へ下がった。柱は酒類で、生産量は1985年の698万kLから1999年に960万kLの山を付け、2024年は736万kL。中身は入れ替わり、ビールは1994年の710万kLから255万kLへ、清酒は1985年の93万kLから31万kLへ、ともに3分の1に縮んだ。代わりに発泡酒などの「その他」が21万kLから362万kLへ増えた。いまの主な担い手は、JT・アサヒグループHD・キリンHDで、売上はJTの3兆4,677億円(2025/12期)が最も大きい。
市場規模 | 製造品出荷額等 億円
| 年 | 月 | 製造品出荷額等 | 単位 | 付加価値額 | 単位 | 従業者数 | 単位 | 事業所数 | 単位 |
| 1948年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1949年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1950年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1951年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1952年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1953年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1954年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1955年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1956年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1957年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1958年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1959年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1960年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1961年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1962年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1963年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1964年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1965年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1966年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1967年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1968年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1969年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1970年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1971年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1972年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1973年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1974年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1975年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1976年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1977年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1978年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1979年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1980年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1981年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1982年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1983年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1984年 | 1月〜12月 | n/a | 億円 | n/a | 億円 | n/a | 千人 | n/a | 所 |
| 1985年注1 | 1月〜12月 | 86,080 | 億円 | 19,690 | 億円 | 140 | 千人 | 6,056 | 所 |
| 1986年 | 1月〜12月 | 89,460 | 億円 | 20,760 | 億円 | 136 | 千人 | 5,724 | 所 |
| 1987年 | 1月〜12月 | 89,760 | 億円 | 22,230 | 億円 | 136 | 千人 | 5,603 | 所 |
| 1988年 | 1月〜12月 | 93,490 | 億円 | 24,000 | 億円 | 134 | 千人 | 5,786 | 所 |
| 1989年 | 1月〜12月 | 99,420 | 億円 | 25,110 | 億円 | 131 | 千人 | 5,504 | 所 |
| 1990年 | 1月〜12月 | 103,260 | 億円 | 27,030 | 億円 | 132 | 千人 | 5,685 | 所 |
| 1991年 | 1月〜12月 | 105,230 | 億円 | 27,450 | 億円 | 129 | 千人 | 5,423 | 所 |
| 1992年 | 1月〜12月 | 107,940 | 億円 | 29,070 | 億円 | 127 | 千人 | 5,291 | 所 |
| 1993年 | 1月〜12月 | 106,020 | 億円 | 29,300 | 億円 | 127 | 千人 | 5,523 | 所 |
| 1994年 | 1月〜12月 | 107,420 | 億円 | 30,220 | 億円 | 123 | 千人 | 5,214 | 所 |
| 1995年 | 1月〜12月 | 106,150 | 億円 | 30,870 | 億円 | 123 | 千人 | 5,430 | 所 |
| 1996年 | 1月〜12月 | 105,490 | 億円 | 31,630 | 億円 | 119 | 千人 | 5,166 | 所 |
| 1997年 | 1月〜12月 | 108,920 | 億円 | 32,240 | 億円 | 119 | 千人 | 5,102 | 所 |
| 1998年 | 1月〜12月 | 110,200 | 億円 | 32,710 | 億円 | 120 | 千人 | 5,578 | 所 |
| 1999年 | 1月〜12月 | 107,260 | 億円 | 33,410 | 億円 | 115 | 千人 | 5,211 | 所 |
| 2000年 | 1月〜12月 | 109,330 | 億円 | 34,430 | 億円 | 113 | 千人 | 5,376 | 所 |
| 2001年 | 1月〜12月 | 109,140 | 億円 | 33,880 | 億円 | 112 | 千人 | 5,061 | 所 |
| 2002年注2 | 1月〜12月 | 106,270 | 億円 | 33,530 | 億円 | 109 | 千人 | 4,866 | 所 |
| 2003年 | 1月〜12月 | 103,060 | 億円 | 30,770 | 億円 | 108 | 千人 | 5,075 | 所 |
| 2004年 | 1月〜12月 | 106,397 | 億円 | 31,327 | 億円 | 105.3 | 千人 | 4,715 | 所 |
| 2005年 | 1月〜12月 | 96,660 | 億円 | 29,292 | 億円 | 103 | 千人 | 4,869 | 所 |
| 2006年 | 1月〜12月 | 95,967 | 億円 | 29,451 | 億円 | 102.6 | 千人 | 4,576 | 所 |
| 2007年 | 1月〜12月 | 102,435 | 億円 | 30,240 | 億円 | 105.2 | 千人 | 4,542 | 所 |
| 2008年注3 | 1月〜12月 | 99,115 | 億円 | 28,090 | 億円 | 107.4 | 千人 | 4,868 | 所 |
| 2009年 | 1月〜12月 | 99,933 | 億円 | 29,459 | 億円 | 104.3 | 千人 | 4,549 | 所 |
| 2010年 | 1月〜12月 | 96,134 | 億円 | 29,701 | 億円 | 102 | 千人 | 4,391 | 所 |
| 2011年 | 1月〜12月 | 92,754 | 億円 | 27,608 | 億円 | 99.6 | 千人 | 4,737 | 所 |
| 2012年 | 1月〜12月 | 96,154 | 億円 | 28,203 | 億円 | 100.9 | 千人 | 4,373 | 所 |
| 2013年 | 1月〜12月 | 95,004 | 億円 | 26,607 | 億円 | 100.4 | 千人 | 4,254 | 所 |
| 2014年 | 1月〜12月 | 95,968 | 億円 | 26,578 | 億円 | 99.5 | 千人 | 4,128 | 所 |
| 2015年 | 1月〜12月 | 102,404 | 億円 | 31,559 | 億円 | 103.1 | 千人 | 4,759 | 所 |
| 2016年 | 1月〜12月 | 97,736 | 億円 | 29,771 | 億円 | 101.8 | 千人 | 3,996 | 所 |
| 2017年 | 1月〜12月 | 95,155 | 億円 | 29,271 | 億円 | 102.1 | 千人 | 3,975 | 所 |
| 2018年 | 1月〜12月 | 97,813 | 億円 | 28,804 | 億円 | 103.6 | 千人 | 3,967 | 所 |
| 2019年 | 1月〜12月 | 96,020 | 億円 | 27,826 | 億円 | 103.5 | 千人 | 3,898 | 所 |
| 2020年 | 1月〜12月 | 92,757 | 億円 | 27,598 | 億円 | 102.9 | 千人 | 4,093 | 所 |
| 2021年※注4 | 1月〜12月 | 95,705 | 億円 | 27,631 | 億円 | 106.7 | 千人 | 5,159 | 所 |
| 2022年※ | 1月〜12月 | 103,198 | 億円 | 28,404 | 億円 | 107.6 | 千人 | 5,158 | 所 |
| 2023年※ | 1月〜12月 | 109,306 | 億円 | 29,346 | 億円 | 107.6 | 千人 | 5,137 | 所 |
| 2024年※ | 1月〜12月 | 107,596 | 億円 | 30,338 | 億円 | 106 | 千人 | 5,002 | 所 |
主な企業 直近の売上高(連結)と、そのうち日本の売上
日本の売上は、有価証券報告書の地域別の売上の「日本」(最新の期)。会社によって顧客の所在地で分けるものと、拠点の所在地で分けるもの(日本からの輸出を含む)がある。( )は地域の合計に占める割合。
注釈
- 市場規模=国内の飲料・たばこ・飼料の工場が 1 年間(1〜12 月)に出荷した製品の金額の合計。国の工業統計で「製造品出荷額等」と呼ぶ数字
- 輸出した分は入り、輸入品は入らない
- 事業所数・従業者数は、その年の 12 月末の数
- 令和 2 年(2020 年)までは従業者 4 人以上の事業所、令和 3 年(2021 年)からは全事業所(個人経営を除く。表の ※)の値
- 年は実績の暦年。平成 29 年(2017 年)以降の調査は、前年 1〜12 月の実績を集計している
- 注11985 年: 昭和 60 年から事業所の範囲が従業者 4 人以上にそろい、「飲料・たばこ・飼料」が食料品から分かれた
- 注22002 年: 産業分類の改訂により、平成 14 年以降は 13 年以前と接続しない(電気機械から情報通信機械・電子部品が分かれた)
- 注32008 年: 産業分類の改定(平成 19 年 11 月)で番号が変わったが、業種の範囲はほぼそのまま
- 注42021 年: 令和 3 年から経済構造実態調査(全事業所・個人経営を除く)。従業者 4 人以上の値は無く、令和 2 年で比べると製造業計で約 0.5% 大きい
出典
- 単位: 金額は億円、従業者数は千人にそろえた(原表は 1984 年以前が億円・人、1985 年以降が 10 億円・千人)
原表の注記 表 8-6。このページの数字に掛かるものだけ